Piáⁿ-kóe

  Gín-á--e sî tòa tī chng-kha bô siáⁿ-mih sì-siù-á thang chia̍h, sī-tōa-lâng na khì ke-á bé cha̍p-hè tó-tńg lâi,ū tang-sî--a ē sūn-sòa bé âng-tāu-piáⁿ chò tán-lō͘. Khòaⁿ-tio̍h sī hoaⁿ-hí kah bē-kò͘-tit, kháu-bī ū âng-tāu-á、khu-lín-mù、chhài-pó͘-bí lóng chin hó chia̍h, hit sî-chūn góa siōng ài chia̍h sī khu-lín-mù--e. Hó chia̍h kah   ê ta̍k-chi̍h. Kok-tiong  liáu-āu cháu khì Tâi-pak tha̍k-chheh, tī chia ê tông-chhong lâi chū Tâi-oân choân-kok lâm-pak jī-lō͘ kóng tio̍h 「âng-tāu-piáⁿ」ū lang kiò chò 「chhia-lián piá 」「khak-á piáⁿ」「kho͘-á-kóe」kah「kóng-á kóe」，góa che chng-kha sông lâi kàu  gō͘-hoe-cha̍p-sek tōa to͘-chhī， ta̍k-ê sī kóng kah chhùi-kak choân pho, góa sī thiaⁿ kah gōng-sîn gōng-sîn.

Chhut-gia̍p liáu-āu, chiâⁿ hó-káu-ūn tī Hoa-liân ki-tiûⁿ chò siáu-iâ-peng ū tang-gōa ê sî-kan, thè-ngó͘ chêng thiaⁿ chāi tī lâng Păng-chà（pangcah）te kóng 「âng-tāu-piáⁿ 」kiò chò 「băn-jiù」，chiaⁿ hoa siūⁿ tio̍h A-má bat thê-khí ji̍t-pún sî-tài ê tiⁿ-lō͘ tiám-sim 「tăi-ko͘-băn-jiū 」tō sī 「âng-tāu-piáⁿ」siūⁿ bē kàu "âng-tāu-piáⁿ" ū chià-chē  chióng kiò hoat. Tâi-gí si̍t-chāi chin sim-sek.

Chòe-kīn tī chhù-chêng ê sè-sè--e ê chhài-hn̂g-á chéng chi̍t chông Jū-khi-nī（zucchini）, chin hó chèng bô gōa kú tō ē tàng siu-sêng, 

***

Piáⁿ-Kóe

Gín-á--e sî tòa tī chng-kha bô siáⁿ-mih sì-siù-á thang chia̍h, sī-tōa-lâng na（nā） khì ke-á bé cha̍p-hè tó-tńg lâi, ū tang-sî--a ē sūn-sòa bé âng-tāu-piáⁿ chò tán-lō͘. Khòaⁿ-tio̍h sī hoaⁿ-hí kah bē-kò͘-tit, kháu-bī ū âng-tāu-á、khu-lín-mù、chhài-pó͘-bí lóng chin hó chia̍h, hit sî-chūn góa siōng ài chia̍h sī khu-lín-mù--e. Hó chia̍h kah ê ta̍k-chi̍h. Kok-tiong liáu-āu cháu khì Tâi-pak tha̍k-chheh, tī chia ê tông-chhong--e lâi chū Tâi-oân choân-kok lâm-pak jī-lō͘ , kóng tio̍h 「âng-tāu-piáⁿ」ū lang（lâng kā i） kiò chò 「chhia-lián piá 」「khak-á piáⁿ」「kho͘-á-kóe」kah「kóng-á kóe」，góa chng-kha sông lâi kàu gō͘-hoe-cha̍p-sek e tōa to͘-chhī，ta̍k-ê sī kóng kah chhùi-kak choân pho, góa sī thiaⁿ kah gōng-sîn gōng-sîn.

Chhut-gia̍p liáu-āu, chiâⁿ hó-káu-ūn tī Hoa-liân ki-tiûⁿ chò siáu-iâ-peng ū tang-gōa ê sî-kan, thè-ngó͘ （chìn）chêng thiaⁿ chāi tī（tē） lâng Păng-chà（Pangcah/A-bí-cho̍k) te（teh） kóng 「âng-tāu-piáⁿ 」kiò chò 「băn-jiù」，chiaⁿ hoa （hō͘ góa）siūⁿ tio̍h A-má bat thê-khí ji̍t-pún sî-tài ê tiⁿ-lō͘ tiám-sim 「tăi-ko͘-băn-jiù」tō sī 「âng-tāu-piáⁿ」siūⁿ bē kàu "âng-tāu-piáⁿ" ū chià-chē chióng kiò-hoat. Tâi-gí si̍t-chāi chin sim-sek.

Chòe-kīn tī chhù-chêng ê sè-sè--e ê chhài-hn̂g-á chéng chi̍t chông（châng） Jū-khi-nī（zucchini）, chin hó chèng bô gōa kú tō ē tàng siu-sêng, kòe-khì ê keng-giām chit chióng koe ē-tàng siu kun（kún）-nā/kúi-nā ko͘ goe̍h. Téng nn̄g lé-pài bán tē it（thâu chi̍t） tiâu  Jū-khi-nī , gún tau tōa bi-lú iōng tē-it tiâu koe pìⁿ chit--e-a（chi̍t--ē-á） kah Tâi-oân ū liân-chiap ê sin liāu-lí. I kā Jū-khi-nī chhè（chhiat） chò si kō nn̄g-chiap, iōng Hang-âng-tāu-piáⁿ-ki lōe/lo̍h hang, hang--khí-lâi gōa-hêng kah âng-tāu-piáⁿ kāng-khoán, chia̍h--khí-lâi nā（ná） Hân-kok ê hái-sán chian-piáⁿ. Chit chióng  bô iōng mī-hún hang chhut-lâi--ê「âng-tāu-piáⁿ」 m̄ chai beh a hō-chò Piáⁿ iā sī Kóe ?

Tó͘-tēng Hóe-ke

 

Tī kū-nî kám-un-cheh chêng kui-kang-á,  thiⁿ-khì hut-jiân kan piàn kah o͘-thiⁿ tē-àm ,hong-hō͘ chiap-sio̍k saⁿ-mê saⁿ-ji̍t lóng bô-thêng, un-tō͘ chha-put-to lóng tī chi̍t-nn̄g tō͘, kôaⁿ kah sih-sih-chùn kha-bóe chhiú-bóe sī léng-ki-ki , si̍t-chāi sī iau-siū kôaⁿ. óng-nî m̄-bat ū chit-chióng chêng-hêng.thiⁿ-khì piàn bái liáu-āu, chhù--nih cha-á-lâng chhoân àm-tǹg  kái chia̍h hóe-ko ,an--ne khá hó liāu-lí mā khá-sio khá-bē-kôaⁿ. tē-saⁿ mê-hng chia̍h sio-chiú ke, goán-bó͘ kah góa kóng che sio-chiú ke sī iōng Tâi-oân bí-chiú-thâu--á choân-chiú lōe-khì chú--e, bo̍k-koài hiah-nī-á   phang , thng sī kam-tiⁿ-á kam-tiⁿ, chi̍t-ē lo̍h-âu kui seng-khu lóng sio-khí-lâi.

Chia̍h-pá-á lûn-tio̍h góa sé-óaⁿ , gún súi-bó͘ phâng chi̍t-pôaⁿ i ka-tī chò ê tiⁿ-lō͘ koh choaⁿ chi̍t-kò͘ kiuⁿ-bó-tê tī thiaⁿ-á-keng te tán góa, bô-êng sòa gún nn̄g ang-á-bó͘ chē-loăi hioh-khùn, chia̍h tiⁿ-liāu hah kiuⁿ-bó-tê,ba̍k-nih-á tō káu-tiám khóng-á , tī chit ê sî-chūn, tī khiā-thang hia nā-ū lòng-thang ê siaⁿ , góa ê khan-chhiú koe hian-khui khă-tián , goân-lâi sī chi̍t-chiah niau-á ,chē-tiâu-tiâu nn̄g-lúi ba̍k-chiu kim-kim khòaⁿ , gán-sîn iu-chhiû khó-liân , chhin-chhiūⁿ teh thó kiù-miā, tōa-bi-lú thê àm-tùn chia̍h-chhun--ê ke-bah,thiah-chò bah-si hō͘ i chia̍h , koh khǹg chi̍t-ê chóa-siuⁿ-á hō͘ i bih-kôaⁿ. hó-li-ka-chāi, keh-tńg-kang thiⁿ-chheng chhut tōa-ji̍t , chái-khí beh chhut-mn̂g ê sî ,khòaⁿ i chē-tī chóa-siuⁿ-á téng teh pha̍k-ji̍t-thâu hang-sio.

Lâi-kàu Kám-un-cheh chit chi̍t-ji̍t ê boeh-táu--á sî , tī chhù-āu hi-să-sì ē-bīn , te hō͘ niau-á bih-kôaⁿ ê chóa-siuⁿ-á piⁿ ,Khòaⁿ tio̍h chi̍t-chiah sí-giān-giān ê Tō͘-tēng, goán-bó͘ kong i ū  khòaⁿ tio̍h hit-chiah niau-mi kā lâi--e,góa kong hit-chiah niau-á hop-tio̍h Tō͘-tēng ka-tī m̄-chia̍h nih, góa ê khan-chhiú ìn góa kong lí kam m̄-bat thiaⁿ-kòe niau-mi ē pò-un. góa sī te siūⁿ kong niau-á káⁿ ē chai-iáⁿ kin-á-ji̍t sī Kám-un-cheh? koh kā Tó͘-tēng tòng chò Hóe-ke lâi sòng-lé?

Hóe-chhia 火車

 

Téng-ko͘-goe̍h gún khì NaPa chhē hóe-chhia, chhia-siuⁿ sī téng sè-kì ū pah gŏa--gōa tang sǹg sī láu a-kong ki̍p--ê,tī 1952 nî kái-chò chhan-ím koan-kong hóe-chhia, chhē chhia e-sî , ē-tàng chi̍t-bīn iōng-chhan chi̍t-bīn koan-sióng chhân-hn̂g kéng-sek, hō͘ ka-tī pàng khin-sang khi-mo͘ giang.

Siūⁿ-tio̍h sè-hàn ê sî, gún i-io chhōa gún khì a-kong a-má tau ê sî-chūn, ē seng chhē bah-suh lâi Làm-á ê hóe-chhia-thâu chhē hóe-chhia chhē kàu Chī- Chi̍p. tòa tī chng-khak hán-nih chhut-mn̂g, ā chi̍t thiaⁿ-tio̍h beh khì Chī-Chi̍p a-má hia, lóng sī hoaⁿ-hí kah bē kò͘ tit.

頂古月，阮去NaPa坐火車，車廂是頂世紀百外外冬算是老公級--e，佇1952年改做餐飲觀光火車，坐車e時,也當一面用餐、一面觀賞田園景色，予家治放鬆奇毛婸。

想著細漢ê時，阮伊阿帶阮去阿公阿嫲兜ê時陣，會先坐bus 去湳阿火車頭,坐火車坐到chī集，住底莊腳罕呢出門，a 1 聽著欲去chī集阿嫲遐，攏是歡喜甲袂顧得。

1. Téng-ko͘-goe̍h 頂古月= 上個月

2. NaPa 那霸= 北加州重要有名葡萄酒🍷產區

3. ka-tī 家治=自己

4. khi-mo͘-giang 奇毛婸= 高興、 舒服 、舒暢

5. i-io 伊喲= 媽媽

6.Làm-á湳阿=指「名間」的舊地名。 

7.hóe-chhia-thâu火車頭=火車站

8.Chī-Chi̍p集集=集集，台語唸時第一個集的發音是chī,似華語漢字「幾」音

9.han-nih罕呢=很少

10t.hoaⁿ-hí kah bē kò͘k tit 歡喜甲袂顧得=形容高興的不得了

Tō͘-tēng Hóe-ke

   Tō͘-tēng Hóe-ke

Tī kū-nî kám-un-cheh chêng kui-kang-á,  thiⁿ-khì hut-jiân kan piàn kah o͘-thiⁿ tē-àm ,hong-hō͘ chiap-sio̍k saⁿ-mê saⁿ-ji̍t lóng bô-thêng, un-tō͘ chha-put-to lóng tī chi̍t-nn̄g tō͘, kôaⁿ kah sih-sih-chùn kha-bóe chhiú-bóe sī léng-ki-ki , si̍t-chāi sī iau-siū kôaⁿ. óng-nî m̄-bat ū chit-chióng chêng-hêng.thiⁿ-khì piàn bái liáu-āu, chhù--nih cha-á-lâng chhoân àm-tǹg  kái chia̍h hóe-ko ,an--ne khá hó liāu-lí mā khá-sio khá-bē-kôaⁿ. tē-saⁿ mê-hng chia̍h sio-chiú ke, goán-bó͘ kah góa kóng che sio-chiú ke sī iōng Tâi-oân bí-chiú-thâu--á choân-chiú lōe-khì chú--e, bo̍k-koài hiah-nī-á   phang , thng sī kam-tiⁿ-á kam-tiⁿ, chi̍t-ē lo̍h-âu kui seng-khu lóng sio-khí-lâi.

Chia̍h-pá-á lûn-tio̍h góa sé-óaⁿ , gún súi-bó͘ phâng chi̍t-pôaⁿ i ka-tī chò ê tiⁿ-lō͘ koh choaⁿ chi̍t-kò͘ kiuⁿ-bó-tê tī thiaⁿ-á-keng te tán góa, bô-êng sòa gún nn̄g ang-á-bó͘ chē-loăi hioh-khùn, chia̍h tiⁿ-liāu hah kiuⁿ-bó-tê,ba̍k-nih-á tō káu-tiám khóng-á , tī chit ê sî-chūn, tī khiā-thang hia nā-ū lòng-thang ê siaⁿ , góa ê khan-chhiú koe hian-khui khă-tián , goân-lâi sī chi̍t-chiah niau-á ,chē-tiâu-tiâu nn̄g-lúi ba̍k-chiu kim-kim khòaⁿ , gán-sîn iu-chhiû khó-liân , chhin-chhiūⁿ teh thó kiù-miā, tōa-bi-lú thê àm-tùn chia̍h-chhun--ê ke-bah,thiah-chò bah-si hō͘ i chia̍h , koh khǹg chi̍t-ê chóa-siuⁿ-á hō͘ i bih-kôaⁿ. hó-li-ka-chāi, keh-tńg-kang thiⁿ-chheng chhut tōa-ji̍t , chái-khí beh chhut-mn̂g ê sî ,khòaⁿ i chē-tī chóa-siuⁿ-á téng teh pha̍k-ji̍t-thâu hang-sio.

Lâi-kàu Kám-un-cheh chit chi̍t-ji̍t ê boeh-táu--á sî , tī chhù-āu hi-să-sì ē-bīn , te hō͘ niau-á bih-kôaⁿ ê chóa-siuⁿ-á piⁿ ,Khòaⁿ tio̍h chi̍t-chiah sí-giān-giān ê Tō͘-tēng, goán-bó͘ kong i ū  khòaⁿ tio̍h hit-chiah niau-mi kā lâi--e,góa kong hit-chiah niau-á hop-tio̍h Tō͘-tēng ka-tī m̄-chia̍h nih, góa ê khan-chhiú ìn góa kong lí kam m̄-bat thiaⁿ-kòe niau-mi ē pò-un. góa sī te siūⁿ kong niau-á káⁿ ē chai-iáⁿ kin-á-ji̍t sī Kám-un-cheh? koh kā Tó͘-tēng tòng chò Hóe-ke lâi sòng-lé?

Tâi-oân liāu-lí 台灣料理紹介 tī it phiⁿ

台灣料理 Tâi-oân liāu-lí*台文漢字以掠音為主*附華語說明*請指教

Tōa-cho̍h-ji̍t àm-tǹg góa ê khan-chhiú  tōa bí-lú chú kah chiok chheⁿ-chhau ū ah-bah, chhoe ma-suh hî, chhá kè-meh-á, phak-chhài khòng-bah, siáu-hông-koa lĭn-jín chhá bah-kak-á , no͘-lí tāu-phôe chhài-kńg koh ū hó-lim ê bí-so tāu-hū thng, ta̍k-hāng lóng chin hó-chia̍h, chia̍h kah pá-pá-pá. Sòa--lo̍h-lâi góa lâi-khì sé-oáⁿ. Kám-un.

大昨日暗頓我ê牽手大美女煮甲足青操,有鴨肉、炊馬斯魚、炒芥咩阿,仆菜焢肉、小黃瓜人忍炒肉角阿、ㄋ莉豆皮菜捲閣有好啉ê白米莎豆腐湯，逐項攏真好吃😋，呷甲飽飽飽,續落來我來去洗碗，感恩。

*華語說明

0.Tōa-cho̍h-ji̍t 大昨日=大前天

1.àm-tǹg/暗頓=晚餐

2.Chhoe ma-suh hî /炊馬斯魚=蒸鱒魚，台語「鱒」跟華語同音，現在受華語影響，台語幾乎講鱒魚，我刻意用「馬斯」是我小時候聽到大人都是這麼說，應是沿用日語マス而來

3.chhá kè-meh-á /炒芥妹阿= 炒芥蘭菜

4.phak-chhài khòng-bah /仆菜焢肉=梅干扣肉

5.siáu-hông-koa lĭn-jín chhá bah-kak-á /小黃瓜人忍炒肉角阿= 小黃瓜胡蘿蔔炒肉丁，人忍（參）lĭn-jín （にんじん），從日語而來，但台灣腔音較重，尤其重尾音.

6.no͘-lí tāu-phôe chhài-kńg/ ㄋ莉豆皮菜捲=紫菜豆皮菜捲，ㄋ莉 /nori/のり（海苔)包壽司的海苔皮.

7.bí-so 米莎=味噌

8.sòa--lo̍h-lâi/續落來=接下來

O͘-àng-chhǹg

 *pan-tiúⁿ*(pian-siá kó͘-sū chhéng chí-tiám)

pan-tiúⁿ tī hoa-lian chò-peng thè-ngó͘ liáu , sì-ge̍h tiong khiâ chi̍t-chiah iá-lông-á 125 ê ŏhto-bái khì hoân-tó, lâi kàu Tong-káng thiaⁿ-kóng tng-leh phah-bē kin-nî tē-it chiah o͘-àng-chhǹg tāng-liōng 210.6 khĭ-lō sin-tn̂g 208 kong-hun, lō͘-bé hō͘ Tong-Káng ka-tin hái-sán tiàm iōng múi khĭ-lō 10100

 kho͘  bé-tio̍h, phah-bē chóng-kè 212 bān 7060 kho͘ , pan-tiúⁿ siūⁿ kóng kì-jiân lâi kàu-chia , mā ài lâi-khì in tiàm kau-koan chi̍t-ē. Kàu tiàm mn̂g-kháu sí-m̄-sí khì pòng-tio̍h o͘-chí-sáng chhōa chhi-á.

pan-tiúⁿ hoah chi̍t-siaⁿ o͘-chí-sáng , o͘-chí-sáng mā chhoah-chi̍t-tiô. 

o͘-chí-sáng kóng : pan-tiúⁿ ah lí sī chhōe bô thâu-lō͘ , cháu-lai beh chò kiâⁿ-chûn lâng nih--

pan-tiúⁿ pûn-chi̍t ē ke-kui kóng " m̄ sī lah,góa sī choan-kang lai pio o͘-àng-chhǹg --e chi̍t khĭ-lō pio chi̍t-bān pio bô-tio̍h kong "

o͘-chí-sáng káng " hó-á-lah, mài-kó phùi-á , kiâⁿ--lah góa chhiáⁿ "

Soah-lō-lai, chia̍h o͘-àng-chhǹg tāi-chhan, 

pan-tiúⁿ lim Tâi-oân bí-lú, o͘-chí-sáng lim sá-keh

chia̍h o͘-àng-chhǹg sa-si-mi̍h ùn oa-sa-bī 

nn̄g-ê lim kap ma-se-ma-se 

pan-tiúⁿ kóng " o͘-chí-sáng lí kin-á-ji̍t chhōa ē chhi-á kah chìn-chêng --e

bô-kâng o͘h , chit-e khá iù-khí mā khá súi.

o͘-chí-sáng káng: " khàu chham --ă, chit-e sī goán tāi-hán cha-kiáⁿ."

pan-tiúⁿ káng: " pháiⁿ-sè phái-sè.....Sit-lé--lah-- tiūⁿ-lâng-pah-- "

soat-bêng: 

1.pan-tiúⁿ in-ûi móa-bīn choân o͘-pan só͘-ī ta̍k-ke lóng kiò pan-tiúⁿ.

2.o͘-chí-sáng in-ûi seⁿ-liáu khá chhàu-lāu kó chá-chhio só͘-ī ta̍k-ke kiò o͘-chí-sáng